Activiteitenagenda Kids & Co


Sint Maarten

Datum:11-11-2019

Op 11 november wordt het feest van Sint Maarten gevierd. Het wordt 40 dagen voor kerstmis gevierd en is het tweede lichtfeest.

Sint Maarten is het tweede feest dat - samen met Sint Michaël en Sint Nicolaas –voor de kinderen bijdraagt aan de voorbereiding op het kerstfeest.

Achtergrond en symboliek
Martinus woonde met zijn ouders in Frankrijk toen dat deel uitmaakt van het Romeinse rijk. De vader van Martinus had een belangrijke functie in het Romeinse leger. Volgens de tradities in die tijd traden zonen in de voetsporen van hun vader. Op 15 jarige leeftijd ging Martinus dienen in het Romeinse leger in Gallië (frankrijk). Hij is 18 jaar als hij, op een koude dag aankomt bij de stadspoort van de stad Amiens. Bij de poort zit een halfnaakte bedelaar. Martinus wil de man iets geven maar heeft geen geld bij zich. Het waardevolste dat hij bezit is zijn krijgsmantel. Een soldaat moest in die tijd zelf zijn paard, uitrusting en mantel betalen. De mantel moest van een goede kwaliteit zijn want hij diende, in de nacht, ook als deken. Om de man toch iets te geven snijd hij zijn krijgsmantel doormidden en geeft een helft aan de bedelaar. In de nacht hierna krijgt hij een droom die voor het reden is om zicht te bekeren tot het christelijk geloof en het Romeinse leger.
Tijdens zijn leven is hij stichter van enkele kloosters in Gallië/Frankrijk. Uiteindelijk wordt hij aangesteld als bisschop van Tours. Als bisschop was hij een krachtig bestrijder van het heidendom en ketterij. Doordat hij dit op een vredelievende manier deed was hij zeer geliefd. Hij stond bekend als ‘Milde Maarten’. Hij was ook geliefd om zijn eenvoudige levensstijl. In het jaar 397 overlijdt hij en wordt op 11 november in Tours begraven. Na zijn heiligverklaring is de dag van de begrafenis zijn officiële gedenkdag.
Snel na de dood van Martinus verspreidt de verering voor hem uit over het christelijk gebied, tot ver in Nederland. Het bisdom Utrecht, het oudste bisdom in Nederland, heeft hem zelfs als schutspatroon.
Het bekendste onderdeel van Sint Maarten is de rondgang van kinderen langs de huizen. Vroeger liepen de kinderen met fakkels. Het gebruik van lampions en uitgeholde knol- en wortelgewassen met een kaarsje is veel later ontstaan. Waarschijnlijk deden vroeger ook volwassenen mee aan de rondgang. Er zijn geen bronnen bekend die dit bevestigen.
Wel is bekend dat het vroeger vooral een feest was voor de armen en kinderen. Bij de rondgang haalden de kinderen dan (tamme) kastanjes, appels, noten en mispels op. Deze werden na afloop van de rondgang geroosterd. Verder werd soms door het stadsbestuur een penning of brood gegeven. In Utrecht en ‘Holland’ werd op 10 november de ‘Sinte Martijns Schuddekorfsdag’ gevierd. Op deze dag werd de boordkorf geschud voor bedelaars en armen. Zij kregen dan brood(resten)

Sint Maarten is ook de beschermheilige van de wijnbouwers. Het einde van de druivenoogst valt ongeveer gelijk met 11 november. Tijdens het feest werd dan most gedronken of jonge wijn. Als de jonge wijn al voldoende was gegist. Een versje dat hierna verwijst luidt:
Sint Martijn, Sint Martijn,
’t avond most en morgen wijn.

Bij het feest hoorde ook een goed bereidde sint-maartensgans, immers november is de slachtmaand. De ganzen die het afgelopen jaar waren vetgemest (gepild) zijn in november het vetst. Na november neemt de vetlaag weer af. Vroeger gold heel sterk: hoe vetter des te lekkerder.
Door de boeren en de mensen op het platteland werd Sint Maarten gevierd als een soort nieuwjaarsdag. In de maand november ging het vee op stal en was het meeste werk buitenshuis gebeurt. Een arbeidsintensieve periode werd afgesloten en een periode van relatieve rust brak aan. Met de sint-maartensgans, drank en Sint-Maartensvuren de werd het feest uitbundig gevierd.

Ontwikkeling van het kind
Sint Maarten is het eerste feest van de grote advent. Het is ook het eerste feest dat in het teken staat van het licht, maar ook van elkaar zien en delen. De natuur toont zich op zijn allerruwst, de mens trekt naar binnen in de warme omhulling van het huis en ontsteekt er het vuur en de lichten.
Waarom gaf Maarten niet zijn hele mantel? Wat is dat voor een gift, een halve mantel? Een mantel was een rijk bezit, waar je een half leven mee deed. Kleding werd eindeloos versteld en als je nagaat dat de soldaten hun hele uitrusting inclusief paard zelf van hun soldij moesten betalen, geen vetpot, dan kun je wel nagaan dat die mantel een zeer kostbaar bezit was, die ook nog eens als deken diende.
Maar er schuilt nog een diepere betekenis in het schenken van de halve mantel. Dit feest gaat over delen. Maarten was een verstandig man, hij deelde de mantel, hij hield ook nog wat voor zichzelf. Als bedelaar krijg je een halve mantel, die van buitenaf naar je toe kan komen, de andere helft zul je zelf door eigen innerlijke activiteit moeten laten ontstaan.
Een ander kan jou niet geheel omhullen, je zult er zelf ook aan moeten bijdragen. Dat geldt zelfs voor een baby. Anderzijds moet de schenker niet onverstandig zijn. Het is goed te delen, maar niet zo, dat je zelf bevriest.
Roofbouw op jezelf plegen door je helemaal weg te schenken maakt je uiteindelijk tot een bedelaar. De omhulling die wij iemand schenken moet niet verstikkend zijn, maar de ander in zijn waarde laten en hem/haar innerlijke kracht geven om door te gaan en uiteindelijk zelf weer het heft in handen te nemen.

De seizoentafel
Met Sint Maarten kunnen de uitgeholde en verlichte knollen niet ontbreken. Hiervoor is goed een biet, knol, winterpeen of pastinaak te gebruiken Deze vruchten staan symbool voor de zomer die ons warmte en licht heeft geschonken.
De uitgeholde knol of biet wordt versierd door er een figuur of patroon uit te snijden.

Activiteiten
Eerst was het een feest voor iedereen, waarbij men in processie liep. Later werd het een kinderfeest. De boeren maakten het land klaar voor de winter. De rijke oogst lag in de schuren. De kinderen togen met "bedelzakjes" langs de deuren en kregen dan noten, vruchten en fruit mee.
Binnen de Vrije School wordt Sint Maarten meestal gevierd door met de kleuters en eersteklassers in de vroege avond een rondgang te maken. Iedereen is dan voorzien van een uitgeholde wortel, biet of ander knolgewas, waarin een klein kaarsje brand. Tijdens de tocht krijgen de kinderen op bepaalde plekken een appel of peer en een noot mee, om ze te herinneren aan de legende en de goedheid van Sint Maarten.

Jonge wijn en kastanjes
Vanouds dronk men op Sint Maarten de jonge, amper uitgegiste, of, als het koud weer was geweest in oktober, nog zachtjes doorgistende wijn, met kastanjes die in de gloeiende as gepoft waren. Nog altijd is dat traditie in het Duitse wijngebied Rheinpfaltz. De piepjonge, nog troebele, zoet en prikkelend smakende witte wijn noemt men daar ‘Federwasser’, en die past bijzonder goed bij de stevige, zoete smaak van kastanjes.
Federwasser is hier niet te koop, maar u kunt op 11 november toch best kastanjes poffen: inkruisen en in een oude pan, waarin u gaatjes hebt geboord in de open haard laten poffen, of anders in de oven op het bakblik.
Eet ze met gesmolten boter en drink er een zoete of halfzoete wijn bij, bijvoorbeeld een Monbazillac of Bergerac of een spätlese Rijnwijn.



Terug naar overzicht